فرشها ازجمله محبوبترین و کاربردیترین زیراندازها در سراسر جهان هستند که نقش پررنگی در دکوراسیون داخلی منازل دارند اما در صورت نگهداری نامناسب ممکن است دچار مشکلات و آسیبهای مختلفی شوند که یکی از مهمترین آنها بیدخوردگی است. بیدخوردگی فرش ازجمله آسیبهایی است که میتواند زمینه آسیبها و خسارتهای بیشتر را فراهم کند و حتماً باید در سریعترین زمان ممکن برطرف شود. بید در اصل نوعی حشره است که از چوب، پشم، ابریشم و الیاف طبیعی مختلف تغذیه کرده و لابهلای الیاف فرش مکان مناسبی برای زیست و تکثیر آن است. در ادامه این مطلب از قالیشویی بانو به دلایل اصلی بیدخوردگی و بررسی نحوه بید زدایی فرش دستباف و نحوه مقابله با آنها پرداخته میشود.
بیدخوردگی فرش چیست؟
همانگونه که گفته شد بید (Beetle) یک نوع حشره است و لاروهای آن با ترشح نوعی آنزیم گوارشی میتوانند کراتین موجود در پشم و الیاف طبیعی را هضم کنند و این فرآیند میتواند در درازمدت باعث خوردگی، نازک شدن و در نهایت پوسیدگی نواحی مختلف فرش شود. بیدخوردگی بیشتر در فرشهای دستباف مشاهده میشود چرا که این فرشها معمولا از الیاف طبیعی مانند پشم، ابریشم، نخ، پنبه و … بافته میشوند. فرشهای دستباف به دلیل داشتن فضای متراکم و تاریک و گاها مرطوب میتوانند بهترین فضای ممکن برای رشد لاروهای بید باشند. مهمترین علائم بیدخوردگی فرشها شامل مواردی همچون لکههای سفید، ذرات خاکستری، وجود موجوداتی ریز و کوچک، خورده شدگی گرههای فرش، از بین رفتن بخشی از طرح کلی فرش و … هستند.
مهمترین دلایل بیدخوردگی فرش
همانطور که گفته شد فرشها از الیاف مختلفی همچون پشم، ابریشم، پنبه و … بافته میشوند که دارای حجم بالایی از کراتین هستند که منبع تغذیه اصلی بید میباشند. ازجمله مهمترین دلایلی که فرشها دچار بیدخوردگی میشوند میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
- وجود نم و رطوبت در لایههای فرش برای مدت طولانی
- تاریک بودن محیط استفاده از فرش و نبود هوای کافی برای تهویه فضا
- آلودگی و کثیفی بودن فرش و عدم رعایت نظافت و بهداشت مستمر آن
- نوسانات دمای محیط و تنظیم نبودن آن
تفاوت بید و حشرات فرش خوار دیگر
در واقع فرشهای دستباف به دلیل نوع الیافی که دارند اصلیترین میزبان حشره بید میباشند و در مقایسه با انواع فرشهای ماشینی پتانسیل آسیبپذیری بیشتری دارند. بسیاری از افراد حشرات فرش خوار را تشخیص نمیدهند و نمیتوانند راهکار مناسبی برای مقابله با آنها پیدا کنند. بید فرش معمولاً کوچک، خزدار و بی پرواز است و به رنگ کرم یا زرد کم رنگ هستند در حالی که پروانه فرش شباهت زیادی به پروانههای خانگی داشته و با بالهای کدر پرواز میکند. همچنین سوسکهای فرش (Carpet Beetles) اندازهای بزرگتر، بدن گرد و رنگ قهوهای یا سیاه دارند.
روشهای طبیعی و خانگی بید زدایی فرش
برای بید زدایی فرشها میتوان از روشهای مختلفی استفاده کرد که روشهای طبیعی و خانگی میتوانند راحتتر، در دسترس تر و کم عارضه تر باشند. ازجمله بهترین روشهای طبیعی و خانگی بید زدایی فرش میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
استفاده از برگبو
برگبو ازجمله مواد طبیعی است که در کنار خواص و کاربردهای آشپزی و … کاربردهای بهداشتی نیز دارد. برگبو دارای رایحه تندی است که حشراتی مانند بید فرش توان تحمل آن را ندارند. قرار دادن برگبو در لابهلای فرش یا زیر آن یا نقاط مختلف خانه باعث میشود بید از محیط فراری شود.
استفاده از دارچین
دارچین هم ازجمله موادی است که دارای رایحهای گرم و تند است و میتواند حشرات مختلفی همچون بید را از محیط فراری بدهد. ماندگاری بالای بوی دارچین باعث میشود که بید برای مدت طولانی از فرش دور شود. میتوان دارچین را همچون برگبو در زیر فرش، لابهلای الیاف آن و یا در نقاط مختلف خانه قرار داد تا مانع از بیدخوردگی فرش شود.
استفاده از سرکه
سرکه یک ماده معجزهگر خانگی است که کاربردهای متعددی دارد. میتوان از سرکه برای تمیز کردن فرش دستباف بدون شستن استفاده کرد و مقدار 100 سیسی از آن را با 200 سیسی آب مخلوط کرده و بر روی محلهای مختلف فرش اسپری کرد. همچنین میتوان سرکه را با روغن ماهی نیز ترکیب کرد تا بوی تند آنها مانع از حضور این حشرات در فرش شوند.
استفاده از میخک
میخک هم همچون دارچین و برگبو دارای یک رایحه تند و گرم است و وجود مادهای به نام اوژنول در ترکیبات آن باعث میشود حشرات فراری شوند. میتوان میخک را در زیر فرش، لابهلای الیاف آن و یا در نقاط مختلف خانه قرار داد و یا از روغن آن استفاده کرده و محلهای مشکوک فرش را اسپری کرد.
استفاده از جاروبرقی یا سشوار
استفاده از جاروبرقی نیز یک روش خانگی مناسب برای بید زدایی فرشها است و میتواند با تمیز کردن سطح فرش از تجمع لاروهای بید جلوگیری کند. جاروکشی مستمر فرش میتواند مانع از آلودگی فرش و بسیاری از آسیبهای آن شود. همچنین میتوان از سشوار برای بید زدایی فرش استفاده کرد. در حقیقت لاروهای بید توان تحمل دمای بالای 50 درجه را نداند و میتوان با گرفتن سشوار بر روی نقاط مشکوک آنها را نابود کرد.
در کنار این روشها میتوان از روغنهای معطر مختلفی همچون روغن اسطوخودوس، روغن آویشن، روغن چریش، روغن اکالیپتوس برای بید زدایی فرش استفاده کرد چرا که این روغنها دارای بوهای تندی بودی و مانع از حضور و تجمع حشرات در بافت فرش میشوند.
روشهای شیمیایی و تخصصی بید زدایی فرش
در صورتی که هر کدام از روشهای خانگی و طبیعی برای بید زدایی فرش موثر واقع نشدند میتوان از روشهای شیمیایی و تخصصی استفاده کرد. ازجمله رایجترین روشهای تخصصی بید زدایی فرش میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
استفاده از سم پیرتروئید
پیرتروئید (Pyrethroid) یک نوع سم شیمیایی است که از ترکیبات مختلف گیاهان خاص به دست میآید. این ماده میتواند عملکرد بسیار خوبی در نابود کردن انواع حشرات خصوصاً بید فرش داشته باشد در حالی که هیچ ضرری برای انسان و حیوانات خانگی ندارد.
استفاده از سم نفتالین
نفتالین هم نوعی سم نابودکننده است که استفادههای صنعتی و غیر صنعتی متعددی دارد. این ماده از نفت خام به دست میآیند و میتواند عملکرد بسیار خوبی در نابودی انواع حشرات خصوصاً بید داشته باشد و سابقه استفاده از آن به دههها قبل برمیگردد. این ماده نیز ضرری برای انسان ندارد هرچند که ممکن است بوی ناخوشایندی در فضا ساطع کند.
استفاده از تلههای چسبی
تلههای چسبی مخصوص بید زدایی فرش حاوی نوعی ماده شیمیایی به نام فرومون هستند که بوی آن میتواند جذابیت بالایی برای بید و حشرات دیگر داشته باشد. این چسب میتواند حشرات را به خود جذب کرده و آنها را گرفتار نماید و از تجمع و پراکندگی آنها جلوگیری میکند.
استفاده از خدمات قالیشویی برای بید زدایی فرش دستباف
هرچند که هر کدام از روشهای طبیعی و شیمیایی گفته شده میتوانند عملکرد و راندمان مناسبی در بید زدایی فرش دستباف و انواع منسوجات داشته باشند اما در صورتی که امکان استفاده از این روشها وجود نداشت و یا نتیجه مطلوبی حاصل نشد میتوان از خدمات قالیشویی در محل یا شرکت استفاده کرد. ترمیم فرش و بیدخوردگیهای آن یک کار تخصصی است و نیاز به مهارت، دانش و تجهیزات خاصی دارد و شرکتهای قالیشویی میتوانند به کمک نیروهای متخصص و با استفاده از تجهیزات مدرن و مواد و لوازم مخصوص این مشکل را برطرف کنند.
جمعبندی نهایی
بیدخوردگی یکی از رایجترین معضلات و مشکلات فرشها خصوصاً فرشهای دستباف است که در اثر رطوبت، تاریکی، آلودگی و … ایجاد میشود. برای بید زدایی فرش دستباف میتوان از انواع روشهای طبیعی و شیمیایی مانند استفاده از برگبو، سرکه، دارچین، نفتالین و … استفاده کرد هرچند که بهترین و مطمئنترین روش استفاده از خدمات قالیشویی است.