فرش دستباف از جمله انواع فرشها است که از نظر نحوه بافت، جنس الیاف، طرح و نقش، نحوه چلهکشی، قیمت و … تفاوتهای متعددی با فرشهای ماشینی دارد و همین امر باعث میشود که نگهداری، شستشو و تمیز کردن آن چالشها و حساسیتهای خاص خود را داشته باشد. هرچند که بهترین روش برای شستن فرشهای دستباف استفاده از خدمات شرکتهای قالیشویی است اما میتوان با رعایت نکات و مراحل مختلف در خانه نیز اقدام به شستن آن نمود. در ادامه این مطلب از قالیشویی بانو به بررسی نحوه شستن فرش دستباف در خانه و نکات آن پرداخته میشود.شستن فرش دستباف در خانه تنها در صورتی بدون آسیب خواهد بود که از آب سرد (زیر ۲۵ درجه)، شویندههای با pH خنثی و سرکه سفید برای تثبیت رنگ استفاده شده و فرش مطلقاً آویزان نشود. فرشهای دستباف به دلیل استفاده از رنگرزهای طبیعی و الیاف ارگانیک، در برابر آب داغ و شویندههای قلیایی فوقالعاده حساس هستند و کوچکترین اشتباه در مراحل آبکشی باعث تداخل رنگ یا زرد شدن ریشهها میشود.
تفکیک روش شستشو بر اساس جنس الیاف فرش دستباف
| جنس الیاف | میزان ریسک شستشوی خانگی | شوینده مناسب | دمای آب | نکته حیاتی |
|---|---|---|---|---|
| فرش ابریشمی (چله یا گل ابریشم) | فوقالعاده بالا (غیرمجاز) | فقط شامپوی خنثی بدون آنزیم | آب سرد (۱۵ درجه) | خیساندن ممنوع؛ آب زیاد باعث شل شدن بافت ابریشم میشود. |
| فرش پشمی (پشم بهار یا کوهستانی) | متوسط | شامپو فرش + سرکه سفید | آب ولرم رو به سرد | پشم آب زیادی جذب میکند؛ خشک شدن باید سریع انجام شود. |
| فرش کرک و پنبه | متوسط تا بالا | صابون مایع خنثی یا پودر صابون | آب سرد | چلههای پنبهای در صورت خیس ماندن سریعاً زردآبه میدهند. |
فرش دستباف ابریشمی: الیاف ابریشم طبیعی در تماس با آب گرم و شویندههای قلیایی بهسرعت جلای خود را از دست داده و رنگ پس میدهند. شستشوی کامل این فرشها در خانه به هیچ عنوان توصیه نمیشود و تنها لکهگیری سطحی مجاز است. این فرش پشم ساختاری پروتئینی دارد و در اثر شستشو با شویندههای آنزیمدار دچار نمدی شدن و سفت شدن خاب میشود. برای پشم حتماً از شویندههای با pH بین ۶ تا ۷ استفاده کنید.
چرا باید فرشهای دستباف شسته شوند؟
بهصورت کلی فرشها نقش پررنگی در دکوراسیون داخلی داشته و به زیبایی و جذابیت محیط کمک زیادی میکنند اما از آنجایی که همواره تحت ترافیک رفت و آمد و نشست و برخاست میباشند میتوانند پتانسیل بالایی برای جذب لکهها و آلودگیهای مختلفی داشته باشند. همانطور که گفته شد به دلیل حساسیتهای خاصی که فرشهای دستباف داشته و از الیاف و رنگهای طبیعی بافته شدهاند، شستن آنها باید توسط افراد متخصص انجام شود. از جمله مهمترین دلایل شستن این فرشها میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
- جلوگیری از پوسیدگی و آسیب دیدگی فرش
- کمک به افزایش طول عمر فرش
- بازگرداندن زیبایی و جذابیت اولیه به فرش
| پیشنهاد: اگر به دنبال دریافت بهترین خدمات قالیشویی تهران هستید، بانو میتواند بهترین انتخاب شما باشد. برای دریافت خدمات، میتوانید وارد سایت ما شده و یا با شماره 1443 تماس بگیرید. |
مراحل اصلی شستن فرش دستباف
فرشهای دستباف تفاوتهای مهم و قابل توجهی با انواع فرشهای ماشینی دارند چرا که نحوه بافت آنها متفاوت بوده و کاملاً توسط نیروهای انسانی بافته میشوند. همچنین این فرشها از انواع الیافهای طبیعی مانند نخ، پشم، ابریشم، پنبه و … ساخته شده و از نظر طرح، رنگ، اندازه و ابعاد، شانه و تراکم و … خاص و منحصربهفرد هستند. همانطور که گفته شد این فرشها باید توسط افراد متخصص و توسط شرکتهای قالیشویی شسته شوند اما چنانچه افراد تمایل داشته باشند در منزل اقدام به شستن آنها بکنند باید به نکات و مراحل مختلفی توجه داشته باشند که مهمترین آنها به شرح زیر هستند:
مرحله اول: غبارروبی اولیه فرش
در اولین مرحله از شستن فرشهای دستباف باید اقدام به گردگیری و غبارروبی آنها نمود. در این مرحله میتوان از ابزارهای مختلفی همچون جاروبرقی استفاده کرد و هرگونه گرد و غبار موجود در سطح فرش و همچنین آلودگیهای داخل بافت فرش را تمیز کرد. در حقیقت گردگیری اولیه فرش دستباف میتواند باعث راحتتر شدن سایر مراحل شستشو شود و آلودگیها در زمان شستن فرش به بافت و الیاف فرش نچسبیده و راحتتر تمیز خواهند شد.
مرحله دوم: تست رنگ فرش
دومین مرحله از مراحل اصلی شستن فرش دستباف ، انجام تست رنگ آن است. از آنجایی که در بافت و تولید فرشهای دستباف از انواع الیاف و رنگهای طبیعی استفاده میشود ممکن است در مقابل مواد شوینده واکنشهای متفاوتی داشته باشند به همین دلیل قبل از اقدام به شستشوی کامل فرش باید تست رنگ آنها را انجام داد. در این مرحله میتوان یک دستمال سفید و تمیز را خیس کرده و بر روی قسمتهایی از فرش کشید تا مشخص شود که آیا فرش دچار تغییر رنگ و تداخل رنگ میشود یا خیر. در صورتی که تغییر و تداخل رنگ دیده شد حتماً باید فرش توسط افراد متخصص و شرکتهای قالیشویی شسته شود در غیر این صورت ممکن است دچار آسیب شود.
اگر به دنبال راهنمای صفر تا صد شستشوی مبلمان در خانه هستید این صفحه مناسب شماست برای دریافت اطلاعات بیشتر کلیک کنید.
مرحله سوم: خیس کردن فرش و شستشو با مواد شوینده
بعد از گردگیری و تست رنگ فرش میتوان اقدام به شستشوی فرش دستباف نمود. در این مرحله باید فرش را بر روی یک سطح صاف و تمیز پهن کرده و سپس با استفاده از آب ولرم و خنک اقدام به خیس کردن کامل سطح آن نمود. فرش باید بهگونهای خیس شود که آب به تمام لایهها و بافت آن نفوذ کند. بعد از آنکه سطح فرش بهصورت کامل خیس و نرم شد میتوان مقداری مواد شوینده را با آب مخلوط کرده و به سطح فرش مالید و سپس با استفاده از یک برس نرم اقدام به شستن آن نمود. باید توجه داشت که برس مورد استفاده باید نرم باشد تا آسیبی به الیاف و بافت فرش وارد نکند.
مرحله چهارم: آبکشی فرش دستباف
مرحله چهارم از شستن فرش دستباف در منزل، آبکشی آن است که باید با دقت و حساسیت تمام انجام شود. البته باید توجه داشت که قبل از آبکشی فرش باید از تمیز شدن کامل آن اطمینان حاصل کرد و در صورت نیاز مرحله سوم را دوباره تکرار کرده و با استفاده از مواد شوینده نقاط مختلف فرش را تمیز کرد. بعد از آنکه از تمیز بودن کامل فرش اطمینان حاصل شد میتوان اقدام به آبکشی کرد. در این مرحله هرگونه آلودگی و مواد باقی مانده در منافذ و الیاف فرش تمیز شده و از بین میرود. آبکشی فرش دستباف باید تا زمانی که زردآبه کامل از بین رفته و آب زلال از آن خارج میشود ادامه داشته باشد. وجود زردآبه در فرش به معنی آن است که قسمتهایی از فرش به خوبی تمیز نشده است و باید مراحل قبلی را مجدداً تکرار کرد.
مرحله پنجم: خشککردن فرش
بعد از آنکه آبکشی فرش دستباف بهصورت کامل انجام شد و هیچگونه زردآبه ای در بافت و الیاف فرش باقی نماند میتوان اقدام به خشک کردن فرش نمود. در این مرحله ابتدا میتوان فرش را لول کرده و بر روی یک سکو یا چهارپایه قرار داد تا کاملاً آبکشی شود. سپس میتوان آن را در یک محیط آزاد با تهویه مناسب پهن کرده تا کاملاً خشک شود. باید توجه داشت که فرش زیر نور مستقیم خورشید و در معرض گرد و غبار پهن نشود.
مرحله ششم: جارو کردن سطح فرش و پهن کردن آن
فرشهای دستباف به دلیل داشتن پرزهای بلند ممکن است که بعد از شستشو دچار بینظمی شده و جهت خواب الیاف آن تغییر کند. بعد از آنکه فرش بهصورت کامل خشک شد میتوان با استفاده از جاروبرقی نظم دوبارهای به الیاف و جهت خواب آنها داد و هرگونه گرد و غبار احتمالی موجود در سطح را نیز تمیز کرد. همچنین میتوان برای تنظیم جهت خواب الیاف فرش از برسهای نرم استفاده کرد. افرادی که دانش و تخصص کافی برای شستن فرشها را ندارند میتوانند از خدمات قالیشویی آنلاین و مشاورههای تخصصی این شرکتها بهره برده و نکات لازم را یاد بگیرند.
جدول شویندههای مجاز و غیرمجاز + فرمولهای دقیق ترکیب (Recipes)
(جایگزین بخش شویندههای عمومی مقاله فعلی کنید)
استفاده از پودرهای لباسشویی دستی یا ماشینی، وایتکس و شویندههای آنزیمدار روی فرش دستباف باعث از بین رفتن چربی طبیعی پشم و تداخل شدید رنگ میشود.
فرمول استاندارد ساخت محلول شستشوی خانگی:
ترکیب اصلی: ۱ پیمانه شامپو فرش خنثی + ۱۰ پیمانه آب سرد + ۲ قاشق غذاخوری سرکه سفید (سرکه سفید مانع از حل شدن رنگهای طبیعی در آب میشود).
ترکیب مخصوص ریشهها: ۱ لیتر آب سرد + ۱ استکان سرکه سفید + ۱ قاشق چایخوری نمک طعام (برای سفید ماندن ریشهها بدون آسیب زدن به چله).
جدول راهنمای شویندهها:
شویندههای مجاز: شامپو فرش بدون آنزیم، پودر صابون حلشده در آب سرد، مایع ظرفشویی خنثی (فقط برای لکهگیری).
شویندههای اکیداً ممنوع: وایتکس و سفیدکنندهها، پودر لباسشویی آنزیمدار، شامپوی سر انسانی، صابونهای قلیایی شدید.
راهنمای گامبهگام شستشوی بدون ریسک در خانه
گام اول: غبارروبی اصولی و تست ثبات رنگ
غبارروبی تکانی: فرش را روی سطحی صاف پهن کرده و با چوبدستی به آرامی پشت آن بزنید تا گرد و خاک عمقی خارج شود. استفاده از جاروبرقی با دور بالا روی ریشهها ممنوع است.
تست ثبات رنگ (تست دستمال سفید): یک پارچه سفید نخی را به آب ولرم و کمی شامپو آغشته کرده و ۳۰ ثانیه روی پررنگترین بخش فرش (بهویژه بخشهای قرمز و سرمهای) فشار دهید. اگر پارچه رنگی شد، فرش را به هیچ وجه در خانه نشویید.
گام دوم: شیببندی سطح و آبکشی اولیه
آمادهسازی زیرانداز: فرش باید روی سطح سخت، تمیز و دارای شیب ملایم (جهت هدایت سریع آب) پهن شود. خیساندن طولانیمدت فرش دستباف پیش از شروع شستشو کاملاً اشتباه است.
شستشو و پاروکشی: محلول آمادهشده را با اسفنج نرم روی خاب فرش بکشید. پارو زدن باید حتماً در جهت خاب فرش و با فشار یکنواخت انجام شود تا آب کثیف و کف سریعاً خارج شود.
| پیشنهاد: قالیشویی بانو با راهاندازی شعبههای مختلف در نقاط مختلف تهران همواره به دنبال آن است که بهترین خدمات را با بالاترین کیفیت در اختبار مشتریان خود بگذارد. پس اگر به دنبال بهترین قالیشویی جنوب تهران هستید، میتوانید وارد سایت ما شده و یا با شماره 66388831-021 تماس بگیرید. |
مدیریت بحران و رفع خطاهای متداول
سناریوی اول: اگر هنگام شستشو فرش رنگ داد چه کنیم؟
بلافاصله جریان آب را قطع کنید و با یک پارو یا حوله سفید خشک، آب اضافی منطقه رنگداده را بدون مالش افقی جمع کنید.
محلول سرکه و نمک اعمال کنید: ترکیب ۱ لیوان سرکه سفید + ۲ قاشق نمک + ۲ لیوان آب سرد را روی بخش آسیبدیده اسپری کرده و با پارچه تمیز بدون حرکت چرخشی فشار دهید.
روش سنتی ماست ترش: مقدار کمی ماست ترش کمچرب را روی لکه رنگ پسداده بگذارید؛ ماست به دلیل داشتن اسید لاکتیک، رنگهای شناور را جذب کرده و لکه را خنثی میکند. پس از ۱۰ دقیقه آن را با قاشق جمع کرده و با سشوار با باد خنک خشک کنید.
سناریوی دوم: جلوگیری از زرد شدن ریشهها و خروج زردآب
دلیل زردی ریشه: خروج مایعات کثیف از چلههای پنبهای و تجمع آن در انتهاییترین بخش فرش (ریشهها) هنگام خشک شدن است.
راهکار پیشگیری: پس از پایان شستشو، ریشهها را با محلول آب و سرکه سفید بشویید. سپس با یک حوله خشک، آب ریشهها را کاملاً بگیرید و آنها را به سمت بیرون شانه کنید. تا زمان خشک شدن کامل، ریشهها را لوله نکنید.
جدول مقایسه شستشوی خانگی و قالیشویی تخصصی
| شاخص مقایسه | شستشوی خانگی | قالیشویی تخصصی |
|---|---|---|
| هزینه مالی | صرفاً هزینه مواد شوینده و آب | طبق نرخ مصوب اتحادیه |
| ریسک تداخل رنگ | بالا (در صورت عدم شناخت آلیاژ رنگ) | صفر (استفاده از تثبیتکنندههای تثبیت رنگ نانو) |
| دستگاه خشککن (آبگیر لولهای) | ندارد (خشک شدن ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول میکشد) | دارد (تخلیه ۹۹٪ آب در ۳ دقیقه بدون چینخوردگی) |
| توصیه شده برای | فرشهای پشمی کوچک و متراکم با ثبات رنگ بالا | فرشهای ابریشمی، عتیقه، بزرگمتراژ و رنگده |
توصیه کارشناسان: اگر فرش شما ارزش مادی یا عاطفی بالایی دارد یا در تست دستمال سفید رنگ پس داده است، ریسک شستشوی خانگی را نپذیرید. تجهیزات تصفیه آب و گرمخانههای سرپوشیده قالیشوییهای معتبر، سلامتی بافت فرش را تضمین میکنند.
سوالات متداول
بهترین دمای آب برای شستن فرش دستباف چقدر است؟
دمای آب باید کاملاً سرد یا ولرم خنثی (زیر ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد) باشد. آب گرم باعث حل شدن رنگ در الیاف پشم و ابریشم میشود.
آیا میتوان از وایتکس برای سفید کردن ریشههای فرش دستباف استفاده کرد؟
خیر، وایتکس الیاف پنبهای و پشمی ریشه را کاملاً پوسیده و زرد میکند. برای سفید کردن ریشه فقط از ترکیب سرکه سفید و آب سرد استفاده کنید.
چرا بعد از شستن فرش دستباف، سطح آن سفت میشود؟
استفاده از شویندههای غیرمجاز (مانند پودر لباسشویی) چربی طبیعی پشم (لانولین) را از بین میبرد. برای حل این مشکل، پس از خشک شدن، خاب فرش را با یک فرچه نرم در جهت موافق شانه بزنید.
جمعبندی نهایی
فرش دستبافت از نظر نحوه بافت، نوع الیاف، نوع رنگ، طرح و نقشه، قیمت و … تفاوتهای زیادی با فرشهای ماشینی دارد و استفاده، نگهداری و شستشوی آن نیز شرایط و حساسیتهای خاص خود را دارد. برای شستن این فرشها در منزل باید به مراحلی همچون گردگیری، تست رنگ، خیساندن و شستن، آبکشی، خشک کردن و جاروکشی منظم توجه ویژهای داشت و تمام اصول و نکات تخصصی رعایت شود. حتماً باید به سلامت فرش، دمای آب، نوع مواد شوینده، محل شستشو، نحوه خشک شدن و … توجه ویژهای داشت تا فرش دچار آسیب و خسارت نشود.